ماجراهای واقعی از یک دورگه عجیب

برای ایرانیها نوشتن از سه هواپیما تبدیل به یک عادت شده است … فانتوم ، اف 5 و البته ستاره شبهای هر علاقمند به پرواز ایرانی یعنی تامکت ..نگاهی داریم به کاربران همه این سالهای طولانی فانتوم در دنیا ..این شبح به پایان عمر خود نزدیک میشود.
ایالات متحده امریکا
نیروی دریایی که برنامه فانتوم را آغاز کرده و به پیش برده بود خریدار اصلی اف 4 به شمار میامد . هرچند که در اینده نیروی هوایی جای این نیرو را گرفت تبدیل به خریدار اف 4 گردید . در دسامبر 1958 نیروی دریایی طی قراردادی با کمپانی مک دانل داگلاس تصمیم به خرید 375 فروند از این پرنده را قطعی کرد. این برنامه تا سال 1965 به دراز میکشید تولید این هواپیما با توجه به ابن قرار داد به شش فروند در ماه رسید . بر اساس برنامه ریزی ها این روند بایستی تا اواسط سال 1965 حفظ میشد . براساس برنامه اخرین فروند در دسامبر 1965 تحویل نیروی دریایی میگردید . بدلیل تغییرات در مدل ایی و تعویض ان با مدل بی تنها تعداد محدودی ( زیر 50 فروند ) از این مدل ساخته شد .تمام این نوع به اسکادرانها اموزشی واگذار گردیدند. در واقع همه فانتومهای عملیاتی نیروی دریایی از نوع بی بودند که تعداد انها به 650فروند میرسید . در سالهای 1972 و 1973 با احرای یک برنامه برروز رسانی تعداد قابل توجهی از این مدل ارتقا یافتند این برنامه شامل تقویت بدنه افزودن تجهیزات الکترونیکی جدید و اصلاح سیستم برق هواپیما میشد. این مدل به مدل N مشهور شد. در ژوئن 1965 مدل جدیدتری از فانتوم در نیروی دریایی به کار گرفته شد. در واقع با افزودن چرخهای فرود بزرگتر و البته سیستم کنترل اتش AWG-10 فانتوم ایی به مدل جی تغییر نام داد.این دومین مدل اصلی مورد استفاده نیروی دریایی بود که در مجموع در حدود سالهای 1966 الی 1972 302 فروند از این هواپیما تحویل نیروی دریایی گردید . این فانتومها بعدها تحت برنامه های بروزسازی قرار گرفتند و بعنوان مدل S نام گذاری شدند. و سی سال بعد از قطعی شدن قرار داد خرید فانتوم در نیروی دریایی در 1988 تمامی اشباح ابی رنگ بازنشسته شدند . البته باید در نظر داشت که سپاه تفنگداران دریایی امریکا نیز برای برنامه های پشتیبانی خود به فانتوم مجهز گردید . این فانتومها با استفاده از Blue Dallors خریداری شدند و البته جزیی از دارایی های نیروی دریایی محسوب میشدند . این فانتومها توسط یگان هوایی نفنگداران دریایی مورد استفاده قرار میگرفت و دارای مشخصات مشابه فانتومهای خود نیروی دریایی بود . جز یک مورد که انهم RF-4B یا همان فتوفانتومها که برای ماموریتهای شناسایی 46 فروند برای سپاه تفنگداران دریایی تولید شد و در 1965 احویل این نیرو گردید و سپس جزیی از دارایی های نیروی دریایی گردید.
در سال 1962 با دستور مستقیم وزارت دفاع امریکا یک سری ازمونهای رقابتی بین فانتوم و جنگنده های در خدمت نیروی هوایی برگزار شد که نتایج شگفت انگیز بود. تمامی نتایج به صورت تکان دهنده ایی به نفع هواپیمای در خدمت نیروی دریایی بود. سپس در 1962 دستور خرید برای فرماندهی هوایی تاکتیکی صادر شد. این فانتومها بر طبق سیستم کد گذاری نیروی هوایی F-110 و براساس کدهای کارخانه سازنده F-4C نام گرفت و در مجموع از این فانتومها که دارای خصوصیات مشابه فانتومهای نیروی دریایی بودند در حدود 580 فروند تولید گردید . البته بعد از بازنشسته شدن این هواپیما ها 40 فروند انها تحویل نیروی هوایی اسپانیا گردید . البته نیروی هوایی بغیر از این مدل دارای یک مدل دیگر نیز بود. مدل شناسایی و عکسبرداری یا همان فتو فانتوم با کد RF-4C که در حدود 500 فزوند از این هواپیما تحویل نیروی هوایی گردید . سپس نیروی هوایی مجهز به فانتوم F-4D گردید که در واقع مدل پیشرفته تری نسبت به سری C به شمار میرفت . و تا انتهای برنامه 750 فروند تحویل نیروی هوایی شد. اما درواقع هیچکدام از این مدلها برای نیروی هوایی و کاربرد این نیرو طراحی نشده بود تا این اینکه به درخواست نیروی هوایی فانتوم مدل E برای این نیرو طراحی و ساخته شد. این مدل علاوه بر تمامی تجهیزات سری ها قبلی به یک توپ 20 میلیمتری مجهز بود. نیروی هوایی بالغ بر1400 فروند از این سری را وارد خدمت کرد. . در نهایت میتوان گفت شاهکار مک دانل داگلاس و بهترین مدل فانتوم در واقع فانتوم وایلدویزل بود که با حرف جی شناسایی میشد و برای سرکوب پدافند هوایی طراحی و در نظر گرفته شد و با ارتقا فانتومهای سری E من جمله 20 فروند فانتومی که از استرالیا بازگردانده شد این هواپیما به تعداد 116 فروند به نیروی هوای تحویل گردید.
استرالیا.
در 1963 شرکت سازنده فانتوم تلاش کرد تا نظر موافق دولت استرالیا را برای خرید فانتوم جلب کند. انها مدلی از فانتوم را با کد DX-98 را به استرالیا پیشنهاد کردند که که براساس سری C طراحی گردید ولی مجهز به انجین های ATAR-9 فرانسوی ساخت کمپانی فرانسوی اسنکما بود. دلیل این امر رضایت نیروی هوایی استرالیا از این موتور بود که بروی میراژهای 3 این نیرو به کار گرفته شده بود. ولی استرالیایی ها چشم به خرید F-111 شرکت رقیب یعنی جنرال دینامیکس دوخته بودند. وقتی به دلیل مشکلات در توسعه این هواپیمای تهاجمی و تاخیر تحویل به نیروی هوایی امریکا استرالیایی ها دریافتند زودتر از 1974 نمیتوانند از هواپیماهی خود استفاده کنند در جستجوی جانشینی برای موقت برای بمب افکنهای کانبرای خود افتادند. در طی قراردادی در 1970 با نیروی هوایی امریکا 24 فروند فانتوم E تحویل استرالیا گردید. این هواپینا ها شماره سریال امریکایی را حفظ کردند ولی دارای نشان نیروی هوایی سلطنتی استرالیا برروی بدنه گردیدند. علاقمندی در بین خلبانان و مسئولین نیروی هوایی از عملکرد فانتوم به جایی رسید که یک بار تصمیم به لغو قرارداد خرید اف 111 گرفته شد ولی به دلیل برد بیشتر اف 111 و اقتصادی نبودن خرید فانتوم این تصمیم لغو شد. زیرا با خرید فانتوم استرالیایی ها باید سوخت رسانهای KC-135 را خریداری میکردند. وقتی اف 111 ها تحویل شد استرالیایی ها با نارضایتی فانتومها را تحویل دادند. تا ژوئن 1973 همه فانتومها به امریکا بازگردانده شدند. ماموریت فانتوم در استرالیا همان نقش اف 111 یود یعنی انجام عملیات بر علیه اهداف زمینی در حین انجام تمرینات شبانه یکی از فانتومها با شماره سریال 7203-69 در 1971 سرنگون گردید. همانطور که گفتم تمامی فانتومهای بازگردانده شده به امریکا از سوی استرالیایی ها تبدیل به وایلد ویزل گردیدند و برای سرکوبی پدافند هوایی در تیپ 35 هوایی به کار گرفته شدند.
یونان
این کشور در مجموع 121 فروند فانتوم بصورت نو و دست دوم از المان و امریکا تحویل گرفت و یکی از کاربران مهم فانتوم در اروپا به شمار میرفت . در طی قرار داد ایکاروس در 1971 تحویل 36 فروند سری E به یونان اغاز گردید . در ادامه این قرارداد نیز قرار شد تا فتو فانتوم نیز تحویل گردید . این برنامه تا سال 1979 به طول انجامید . براساس برنامه ها فتو فانتوم یونانی به سامانه پرتاب موشک گرما یاب ساید ویندر مجهز گردید و این امر در این زمان بسیار غیر عادی بود. در سال 1993 نیروی هوایی یونان برنامه ارتقای فانتومهای خود را اجراکرد . در ابتدا سه شرکت راک ول امربکا ، دایملر المان و صنایع هوایی اسرائیل در مناقصه شرکت کردند. اسرائیلیها از طرح کنار گذاشته شدند . دلیل این امر این بود که اسرائیلها طرح ارتقای دشمن تاریخی یونان یعنی ترکیه را دست اجرا داشتند . در پایان طرح المان برگزیده شد که شامل تعویض رادار کنترل اتش اولیه APQ-120 ، توانایی حمل و پرتاب موشک پیشرفته میانبرد هوا به هوای امرام بود. برنامه المانی ها مشابه برنامه ارتقای فانتوم F-4F ICE بود همچنین در کابین یک نمابشگر چند منظوره نصب شد . قابلیت شلیک موشکهای سایدویندر M نیز به توانایی های این فانتوم ها افزوده شد. حالا دیگر فانتومهای یونانی نمیتوانستند از موشکهای اسپارو را ازدست دادند. دلیل این امر این بود که تجهیزات تازه الکترونیک و لانچرهای جدید منطبق با امرام بود و نمی توانست از اسپارو استفاده کند.
کره جنوبی
در اواخر دهه 60 بدلیل اهمیت کشور کره جنوبی برای مواضع امریکا و اینکه این کشور در خط مقدم مبارزه با کره شمالی و کمونیست قرار داشت . بدلیل درگیری های مرزی با کره شمالی 18 فروند مدل D از انبار نیروی هوایی امریکا تحویل نیروی هوایی کره جنوبی گردید . این اتفاق در سال 1968 روی داد .. سپس در 1972 دوباره 18 فروند دیگر از همین مدل از هواپیماهای فانتوم امریکایی تیپ سوم جنگنده های تاکتیکی نیروی هوایی امریکا که در پایگاه هوایی این کشور در کره جنوبی مستقر بودند، به نیروی هوایی این کشور تحویل شد. در ابتدا این هواپیماها بصورت اجاره در اختیار این نیرو بودند ولی سپس در 1982 کاملا به کره جنوبی .واگذار گردیدند. برای جبران فانتومهای از دست رفته در جریان سوانح مختلف 6 فروند دیگر تا سال 1987 تحویل این نیرو شد و در انتهای سال 1988 کره جنوبی در مجموع دارای 92 فروند فانتوم F-4D شد و توانست دو اسکادران کامل از این مدل را در اختیار داشته باشد. در کنار این مدل کره ایها اقدام به خرید 37 فروند F-4E کردند که این فانتومها اخرین سری تولیدی توسط کارخانه سازنده بود . در سال 1989 موسسه توسعه دفاعی کره جنوبی اعلام کرد قصد دارد رادار و تجهیزات الکترونیکی فانتومهای D خود را ارتقا دهد . دو شرکت دایملر المان و راک ول امریکا امادگی خود را اعلام کردند. برنامه المانی ها شامل ارتقای رادار و توانایی حمل موشکهای امرام بود و پیشنهاد امریکایی ها استفاده از رادار IPG-66 بود ولی هر دو پیشنهاد به دلیل محدویت های مالی کنار گذاشته شد .اما برنامه براساس مقیاس کوچکتر توسط شرکتهای داخلی اجرا شد. این برنامه شامل افزایش عمر خدمتی ، مجهز شدن 30 فروند به موشکهای برد بلند هوا به سطح پاپ ای . همچنین غلاف های نشان گذار لیرزی بود.
مصر
پیمان کمپ دیوید در ابتدا باعث نگرانی مسئولین نظامی مصری گردید زیرا تا قبل از این پیمان این کشور برای خریدهای نظامی خود متکی به دلارهای نفتی شیوخ عرب و خرید از شرق یعنی شوروی بود ولی این پیمان باعث تحریم مصر توسط اعراب گردید. عربستان تصمیم خود را مبنی بر خرید 50 فروند F-5 و واگذاری ان به مصر را لغو و روابط خود را با این کشور قطع کرد. در پی این حوادث برای جلوگیری از تغییرات در مواضع دولت مصر وزارت خارجه امریکا با واگذاری 35 فروند فانتوم دست دوم به این کشور موافقت نمود . در عوض این F-4E مصر نیز تعدادی از mig-21 , mig-23 خود را در اختیار امریکا گذاشت تا در برنامه های اموزشی رزم هوایی در امریکا مورد استفاده قرارگیرد. برنامه تحویل از اکتبر 1979 اغاز شد. از عجایب تاریخ اینکه نخستین شکارچی فانتوم مصری یعنی خلبان احد عاطف که در تاریخ 9دسامبر 1969 یک فانتوم اسرائیلی را با شلیک یک موشک AA-2 اتول شکار کرده بود عنوان نخستین خلبان فانتوم را در مصر بدست اورد . در غالب دو اسکادران 88 و 89 از هنگ 222 جنگنده در مصر به خدمت گرفته شد. برای جلوگیری از اشتباه با فانتومهای اسرائیلی از رنگ نارنجی در دم استفاده شد . مشکلات در مصر از زمانی شروع شد که برای ذهنیت مصری که سالها با تجهیزات بسیار ساده روسی کار کرده بودند کار با ادوات پیشرفته امریکایی بسیار مشکل بود یک خلبان مصری در پاسخ به سئوال انورسادات رئیس حمهور مرحوم مصر در مورد این هواپیما و کیفیت کاری و عملیاتیش گفت ..هواپیمای بسیار عالی و خوبی است فقط در موقع مانور مانند یک کامیون پراز بار است . مشکلات زیاد در مصر وجود داشت به دلیل ضعف در پشتیبانی و خدمه مصری سطح استاندارد فانتومهای مصری بسیار نازل بود بطوری که نیروی هوایی مصر از به پروازدراوردن 9 فروند فانتوم به صورت همزمان عاجز بود. در نهایت عجز مصری ها تصمیم گرفتند که در سال 1982 همه فانتومهای خود را با قیمتی بسیار نازل به ترکیه واگذار کنند ولی این امر محقق نشد و درنهایت مصر فالکن را دریافت کرد و هم اکنون فانتومهای مصری فقط توانایی حمل تجهیزاتی مانند موشکهای قدیمی اسپارو و سایدویندر و ماوریک و بمیهای سقوط ازاد هستند. هم اکنون با وجود اف 16 که ستون فقرات و ستارع اصلی نیروی هوایی مصر است فانتومها با رنگ استتار خاکستری در غرب مصر مستقر هستند و البته مصر 1 نامیده میشوند.
ایران
شاید در دنیا برای هیچ هواپیمایی به اندازه فانتوم ، اف 5 و البته تامکت های نیروی هوایی ایران مقاله داستان کتاب یا نوشته منتشر نشد که شاید وزن این نوشته ها به چندین تن برسد. اگر یک موجود علاقمند به مسائل هوایی از یک کره دیگر به روی زمین بیایید و از بخت بد وارد ایران شود در ابتدا فکر میکند تمامی هواپیماهای موجود در روی کره زمین همین سه مدل هستند که انها هم در اختیار نیروی هوایی ایران است . بهرصورت ایران در قبل از انقلاب دومین دریافت کننده خارجی فانتوم و دومین دارنده فانتوم از نظر تعداد بود ( اولین کشور دریافت کننده خارجی فانتوم انگلستان و بیشترین تعداد فانتوم را در بین خارجی ها المان در اختیار دارد.) بر اساس منابع خارجی در 1967 نیروی هوایی شاهنشاهی در دو مرحله ایران 32 فروند فانتوم F-4D سفارش داد که اولین فروند فانتومهای ایر انی در 1968 در 8 سپتامبر یا همان 18 شهربور 1347 وارد تهران شد. ایران سعی داشت تا با فانتومها سدی در برابر فاکس بتهای روسی که برای شناسایی و عکس برداری حتی تا اصفهان نیز میرفتند ، ایجاد کند ولی فانتومها برای این کار مناسب نبودند و این برنامه با شکست روبرو شد و ایران تصمیم به خرید تامکت روی اورد. نخستین استفاده رزمی از فانتومها در عمان بود. فانتومها برای کمک به ارتش ایران که برای کمک به سلطان عمان در مقابل شورشیان ظفار وارد این کشور شده بود به مسقط اعزام شدند. هدف سرکوب شورشیان کمونیست منطقه ظفار بود و در 1975 اولین فانتوم ایرانی توسط شورشیان ظفار شکار شد . این فانتوم از مدل F-4D بود. در مجموع ایران سفارش 208 فروند از مدلهای دی و ایی را به امریکا داد که 177 فروند از این فانتومها وارد ایران گردید وقرارداد تحویل باقی مانده بدلیل اتقلاب در ایران توسط دولت جدید و اینده نگر انقلابی ایران لغو گردید . همچنین ایران بعد از المان بزرگترین خریدار فتو فانتوم بود. تا قبل از پیروزی اتقلاب در ایران 18 فروند از RF-4 وارد ایران شدند و قرارداد تحویل باقی مانده نیز لغو گردید. در مورد فتو فانتوم های ایرانی میتوان به داستان ژن تاریکی اشاره کرد. براساس روایات در 1970 دوفروند RF-4 امریکایی با شماره سریالهای 0369-69 و 0370-69 برای انجام عملیاتهای جاسوسی برفراز شوروی به دولت ایران قرض داد… در مسیر پرواز به ایران به دلیل رنگ استتار صحرایی این هواپیماها در اروپا در المان شناسایی شدند و در کمتر از یک ماه بعد ایران مجبور به سفارش تعدادی در حدود 6فروند گردید. فتو هانتومهای ایرانی از طریق لوفت وافه ، نیروی هوایی و دریایی امریکا تحویل ایران گردید . البته منابع غربی اعتقاد دارند هواپیماهای تحویل شده به ایران دارای تجهیزات غیر عادی هستند و که در واقع این فانتومهای ایرانی به عنوان ژن تاریک شناخته میشدند .
اسرائیل
این کشور یکی دیگر از بزرگترین دارندگان اشباح امریکایی است که در حدود 240 فروند F-4E , RF-4E در اختیار دارد . در سال 1965 با ابراز علاقه اسرائیلیی ها برای خرید این هواپیما امریکایی ها مخالفت خود را اعلام کردند پس از تحریم توسط فرانسه بزرگترین تامین کننده سلاح برای اسرائیل در بعد از جنگ 1967 امریکا در سیاست خود تغییراتی ایجاد کرد. و به سرعت بعد از طی برنامه های اموزشی خلبانان در 1969 اسرائیلی ها تعداد 44 فروند از فانتوم F-4E , RF-4E را تحویل گرفتند و در اکتبر در 22 همین ماه برای حمله به مصری ها در غرب کانال سوئز از این پرنده ها استفاده کردند . در پی اعلام اتش بس در 7 اوت 1970 امریکا 24 فروند دیگر از فانتومهای دست دوم خود را به اسرائبل واگذار کرد برای رفع نیازهای فوری دو فروند نیز از فتو فانتومها تحویل اسرائیل شد . این دوفروند به صورت قرض در اختیار اسرائیل قرار گرفت و در سال 1971 به امریکا عودت داده شد. تازمان حمله اعراب به اسرائیل در سال 1973 این کشور در حدود 100 فروند فانتوم در اخیتار داشت در روزهای ابتدایی جنگ تعداد 37 فروند از هواپیماهای اسرائیلی سرنگون شد . برای جبران هواپیماهای ازدست رفته امریکا سریعا 36 فروند در اختیار این کشور قرارداد و البته در پایان جنگ نیز 48 فروند دیگر فانتوم تحویل این کشور گردید . در طول این سالها اسرائیل فانتوم های خود را بهسازی کرده و ارتقا داده است . از مهم ترین تغییرات ظاهری هواپیماهای ارتقا یافته است ، نصب سیستم سوخت گیری هوایی در سمت راست بدنه ، برای استفاده از سیستم سوخت رسانی قیفی بود دیگر تغییرات شامل نصب تجهیزات الکترونیکی و امکان تسلیحات ساخت خوداسرائیل بود.
ژاپن
نیروی هوایی دفاعی ژاپن 154 فروند فانتوم را برای ماموریت های دفاع هوایی و شناسایی دریافت کرد و جنگنده های فانتوم آن اف 4 ایی جی نامگذاری شدند . از این تعداد بجز اولین سری که توسط مک دانل داگلاس ساخته شد بقیه در ژاپن با مجوز شرکت امریکایی توسط شرکت صنایع سنگین میتسو بیشی ساخته شدند. بدلیل انکه بعد از جنگ ژاپن از داشتن سلاحهای تهاجمی بعد از جنگ محروم بود ( این بخشی از قرارداد صلح تحمیلی توسط امریکا به ژاپن بود) در ابتدا تمامی فانتومهای ژاپنی فاقد سلاحهای تهاجمی و برای سرکوبی پدافند هوایی تجهیز شدند . همچنین فاقد سیستمهای سوخت گیری هوایی بودند ولی با لغو این قرارداد فانتومهای ژاپنی مجهز به رادار APQ-120 محصول کمپانی وستنگهاوس ، توپهای 20 میلیمتری ، موشکهای هوا به هوا اسپارو و ساید ویندر گردیدند ..همچنین این فانتومها طبف وسیعی از سلاحهای ژاپنی را حمل میکردند. در اوایل سال 1971 در محل کارخانه مونتاژشد و به ژاپن تحویل گردید . 11 فروند بعدی بصورت کیت به ژاپن فرستاده شد و در ژاپن مونتاژگردید . در 12 ماه مه 1972 نخستین فروند از فانتومهای مونتاژ داخل با شماره سریال 8303-72 به پرواز درامد و در پی ان 127 فروند دیگر در داخل ژاپن مونتاژ گردید و اخرین انها در سال 1981 از خط تولید گردید که عنوان اخرین فانتوم تولیدی در جهان از خط تولید خارج گردید. فتو فانتوم های ژاپنی برخلاف پسر عموهای امریکایی فاقد سیستم اخطاری راداری بود و در مجموع 14 فروند در ژاپن از فتو فانتوم شناسایی مونتاژ شد . با ورود اف 15 به خدمت نیروی هوایی ژاپن تصمیم به ارتقای فانتوم های خود گرفت .فانتومهای ارتقا یافته ژاپنی با نام اف 4 ئی جی کای شناخته میشدند که کای به معنای تقویت شده در زبان ژاپنی است. در این مدل دستگاه نمایشگر هد اپ به جای سایت هدف گیری قدیمی نصب گردید . رادار قدیمی ای پی کیو 120 با رادار ای پی جی 66 جی تعویض شد . هم اکنون ژاپن در حال مطالعه برای یافتن جانشینی برای فانتومهای خود است که با مخالفت کنگره امریکا در مورد فروش اف 22 به کشورهای خارجی هم اکنون ژاپنیها در حال مطالعه سایر گونه های موجود در دنیا مانند اف 35 ، تایفون ، یا رافائل است . نکته تعجب برانگیز برای خود من این است چرا با توجه به توان بالای صنعتی این کشور چرا ژاپنیها اقدام به طراحی یا ساخت یک جنگنده بومی نمی نمایند.
ترکیه
در دهه 70 ترکیه به جمع دارندگان فانتوم پیوست . هم اکنون این کشور دارای 233 فروند از انواع فانتومهاست که بصورت نو یا دست دوم از امریکا یا سایر منابع دریافت کرده است . در پی بهبود روابط بونان و ترکیه این کشور فرصتی برای دریافت 40 فروند فانتوم بصورت نو از طریق امریکا را بدست اورد . برنامه تحویل این هواپیماها از 1974 آغاز گردید. در سال 1977 این کشور 32 فروند دیگر فانتوم ئی و 8 فروند فانتوم شناسایی ار اف 4 ئی سفارش داد این فانتومها جایگزینی برای جنگنده های قدیمی اف 100 و هواپیماهای شناسایی ار اف 84 ئی به شمار میرفتند. در سال 1987 به دفعات فانتومهای دیگری از منابع مختلف به دست نیروی هوایی ترکیه رسید.در سال 1991 نیز بدلیل پشتیبانی ترکیه از عملیات طوفان صحرا و همچنین اجاره پایگاه هوایی اینجر لیک در مرز عراق و در 150 کیلومتری مرز ایران ترکیه تعداد 40 فروند دیگر فانتوم از امریکا دریافت کرد. 15 فروند از فانتومهای ترک دارای نقاشی ارواره کوسه در قسمت دماغه بودند که بدلیل محبوبیت عجیب این طرح در بین ترکها باقی 40 فروند نیز با این طرح مزین شدند. در اوت 1995 قرارداد ارتقای فانتومهای ترکیه به وسیله صنایع هوایی اسرائیل به ارزش 600 میلیون دلار منعقد گردید. 26 فروند در داخل ترکیه به روز رسانی شدند و برای باقی مانده کیتها از اسرائیل فرستاده شد و توسط ترکها برنامه اجرا شد. رادار این هواپیماها به نوع اسرائیلی ELO/M2039 تغییر یافت که رادار اصلی پروژه لاوی بود. تغییرات شامل تقویت سازه ، افزودن کاناردها به طرفین بالای ورودی هوا برای اصلاح وضعیت مانور ، اصلاح محل نصب موتور سیم کشی مجدد و سیستمهای هیدرولیک جدید بود. کابین خلبان به یک نمایشگر چند منظوره و البته کابین دو نیز به دو نمایشگر مجهز شد. ترکیه قصد دارد برای جایگزینی فانتومهای خود اف 35 را خریداری کند.
اسپانیا
در ابتدا در سال 1971 این کشور 39 فروند فانتوم در جریان برنامه کمکهای دفاعی امریکا از این کشور بصورت دست دوم دریافت کرد. این فانتومها جایگزینهایی برای اف 104 و اف 86 های اسپانیایی بودند . برای پشتیبانی نیز سه فروند سوخت رسان KC-97 احویل این نیرو گردید که در 1975 با سوخت رسانهای هرکولس به نام KC130H تعویض گردید . سپس در 1978 40 فروند دیگر از فانتومهای امریکایی سری C به این نیرو تحویل داده شد که این سری نیز دست دوم بودند. با ورود اف 18 اسپانیا تمامی فانتومهای این نیرو تا سال 1990 بازنشسته شدند. البته این نیرو هنوز از فتو فانتوم های خود برای شناسایی استفاده میکنند که از امکانات به روزی استفاده میکنند. همچنین این فتو فانتومها توانایی حمل چهار موشک ساید ویندر از سری ال را دارند. این ماتادورها شناسایی مجهز به سیستم سوخت گیری هوایی قیفی هستند.
المان
این کشور دریافت فانتوم را با دریافت فتو فانتوم اغاز کرد. فتو فانتوهای المانی که دارای تجهیزات المانی نیز بودند میتوانستند تا در حین پرواز فیلمهای گرفته شده را ظاهر کرده به پایین پرتاب کنند تا مورد استفاده فرماندهان خط مقدم گیرد. در مجموع 88 فروند فتو فانتوم تحویل این نیرو گردید. سپس این فتو فانتومها به درخواست لوفت وافه به امکانات حمله به اهداف زمینی توسط شرکت المانی مسر اشمیت به این فتو فانتومهای المانی اضافه گردید . این امکانات شامل مقرهای پرتاب مهمات و سیستمهای مربوطه بود . یک سایت هدف گیری برای خلبان در کابین جلو نصب شد و هر دو کابین مجهز به دکمه های انتخاب سلاح شدند. تجهیزات جنگ الکترونیک در هواپیما ارتقا یافت و این هواپیما ها میتوانستند 6بمب خوشه ایی BL-755 و 5000 پوند از انواع مهمات را حمل کنند. پاره ایی از رخدادها مانند اتحاد دو المان ، فروپاشی پیمان ورشو و ورود به خدمت تورنادو ها باعث شد تا این فانتوها بازنشسته شوند. و البته 32 فروند از این فانتومها به ترکیه و 20 فروند نیز به یونان واگذار گردیدند.
در دهه 60 المانها به دنبال جایگزینی برای استارفایتر های خود بودند. در ابتدا برنامه بروی یک جنگنده چند منظوره متمرکز گردید که تورنادو گزینه اصلی بود ولی مشخص شد این پرنده تا سال 1975 وارد به خدمت نخواهد شد . بنابراین مک دانل داگلاس طرح فانتوم اف را که در جریان یک مناقصه داخلی در مقابل اف 5 شکست خورده بود را به دولت المان پیشنهاد داد. این فانتوم در مقایسه با مدل ئی ساده تر بود و توانایی حمل اسپارو را نداشت ولی ارزانتر بود دولت المان مشتاقانه این طرح را انتخاب کرد ولی بعد نظر المانی ها تغییر کرد و نمونه دونفر ئی را برگزیدند. که تحویل 175 فروند در طی سالهای 1973 تا سال 1976 تحویل المانها گردید. البته این فانتومها در المان با عنوان سری اف شناخته شد زیرا از مدل ئی در حدود 1500 کیلو سبک تر بود و بسیاری از قطعات نیز ساخت خود المان بود. این مدل دارای سیستم سوخت گیری هوایی بود و توانایی حمل موشکهای ماوریک و اسپارو نیز داشت. علاوه بر این به تجهیزات پیشرفته جنگ الکترونیک و کامپیوترهای کنترل تجهیزات نیز مجهز شدند. برای حفظ برتری هوایی تاز مان ورود تایفون برنامه ارتقا در المان تحت عنوان ICE اغاز شد. طی این برنامه رادار این هواپیما از رادارهای قدیمی APQ-120 با رادارهای جدید APG-65 تغییر یافت که در جنگنده های چندمنظوره اف 18 مورد استفاده قرارمیگرفت. با این تغییر فانتومهای اف میتوانستند از موشکهای امرام استفاده کنند. 110 فروند از فانتومها تحت این برنامه ارتقا یافتند.
انگلستان
انگلستان که نخستین خریدار خارجی فانتوم بود در ابتدا قصد داشت که گونه عمود پرواز هاریر یعنی P-1154 محصول کمپانی هاوکر سیدلی را خریداری نماید . تا بتواند از انها بعنوان جنگنده اصلی ناونشین استفاده کند. افزایش هزینه های تولید که معمولا در برنامه های انگلیسی رخ میدهد بروز مشکلات فنی و البته طولانی شدن برنامه باعث شد تا از این برنامه صرف نظر شد و این کشور بدنیال جایگزینی برای هواپیماهای قدیمی سی ویکسون خود باشد. با پیشنهاد فانتوم کی انگلستان درگیر برنامه خرید این هواپیما شد. در 1964 قرارداد برای خرید منعقد گردید ولی خواست انگلستان تجهیز فانتومها با موتور های توربو فن اسپی ساخت رولزرویس به جای موتور های استاندارد توربو جت جی 79 بود. که اینکار مستلزم طراحی مجدد عقب بدنه و ورودی های هوای انجین بود. فانتومهای انگلیسی که اکنون فانتوم اف جی -1 نامیده میشدند نیازمند به عرابه های فرود بلند تر از سایر فانتومها بود تا بتواند زوایه حمله مناسب در زمان برخاستن را فراهم کند و در نتیجه امکان بلند شدن از روی ناوهای کوچک هواپیما بر انگلیسی را داشته باشند. مخروط دماغه نیز باید به گونه ایی طراحی میشد تا به پهلو جمع شود تا امکان حمل به وسیله بالابر ناوهای انگلیسی برایشان فراهم گردد.تجهیزات مولد برا زیاد در بالها نصب شد و بدنه برای افزایش مقاومت در برابر تنشهای بیشتر پرتاب از روی ناوهای هواپیما بر کوچک انگلیسی تقویت گردید. مقرهای حمل سلاح نیز برای حمل سلاحهای سنگین تر انگلیسی تغییراتی داشتند.برروی کاغذ قرار بود که استفاده از موتورهای انگلیسی باعث افزایش 10 % شعاع عمل رزمی و 15 % برد پروازی گردد. همچنین عملکرد هواپیما را در زمان برخاستن ، سرعت اوجگیری اولیه و شتابگیری در ارتقاع پایین را به نحو چشمگیری بهبود بخشد ولی در عمل بدلیل افزایش سطح مقطع بدنه به ویژه در دم عملکرد موتور اسپی از موتور استاندارد امریکایی ضعیف تر بود. با کم شدن تعداد ناوهای هواپیمابر انگلستان نیز عمر خدمتی فانتومهای انگلیسی به سرعت پایان یافت . در 1978 دولت انگلستان اعتقاد داشت که پرداخت هزینه های ناوهای هواپیمابر برای این کشور متعارف نیست . در 15 دسامبر اخرین پرواز فانتوم از روی ناو هواپیما بر ارک رویال انجام پذیرفت و همه فانتومهای نیروی دریایی به نیروی هوایی تحویل داده شد. البته نیروی هوایی نیز فانتومهای M را برای جایگزینی هانترهای خود سفارش داد و در بین سالهای 1968و69 115 فروند از این هواپیما را تحویل گرفت. در انگلستان این هواپیما با عنوان اف جی ار 2 شناخته میشد . با ورود جاگوارها فانتوم نقش لایتینیگ را در نیروی هوایی برعهده گرفت . ماموریت پدافند هوایی برای ان تعریف شد. در نتیجه برای ماموریتهای تهاجم زمینی بهینه سازی شدند. در نتیجه سیستم تسلیحاتی AWG-12 که شامل سیستم ناوبری اینرسی ساخت کمپانی مارکونی بود بروی هواپیما نصب گردید در ضمن قادر به استفاده از سایر تجهیزات ناوبری مورد نیاز برای پروازهای تاکتیکی در ارتفاع پایین بود. موتورهای اسپی 204 نیز بروی فانتومهای نیروی هوایی نصب شد. این فانتوم ها برای ماموریتهای شناسایی نیز به خدمت گرفته میشدند. برای این کار یک غلاف حاوی تجهیزات شناسایی را در مقر زیر بدنه حمل میکردند. غلاف شناسایی شامل واحد جوینده فرو سرخ رادار پهلونگر با وضوح تصویری بالا و 5 دوربین در جهت های مختلف بود. باورود تورنادو ها اخرین فانتوم انگلیسی در پاییز 1992 بازنشسته شد.